Mete Han (M.Ö. 209 - M.Ö. 174) - Büyük Hun İmparatorluğu

[Erdemir]

Motun Tanhu (Mete Han) (Çince: Mao-Tun ; taht M.Ö. 209 - M.Ö. 174), Antik Çin kaynaklarında Hiung-nu halkının hükümdarı Mao-Tun.

Oğuz Kağan Destanı Türk destanlarından, Hun-Oğuz destanları grubundandır. Oğuz Kağan Destanı'nın beş ayrı yazması vardır. Çağatayca, Farsça ve Uygurca yazmalardaki Oğuz Kağan Destanı; Oğuz boyları, Türk dili, edebiyatı, folkloru, târihi ve kültürü hakkında bilgi verir.
 Bu destan günümüz Türkçe'sine Reşid Rahmeti Arat tarafından çevrilerek, 1936'da yayınlanmıştır. Daha sonra 1970 yılında Milli Eğitim Bakanlığı'nın 1000 Temel Eser dizisine Muharrem Ergin'in açıklayıcı önsözü ile, Uygurca metin de eklenerek tekrar yayınlanmıştır.


Teoman'dan sonra Büyük Hun Devletinin başına geçen hükümdardır. Mete, İpek Yolu'nu kontrol altına aldı, Çin'i yendi ve vergiye bağladı, Türk ordusunu onlu sisteme göre teşkilatlandırdı. Mete'nin tahta çıktığı MÖ 209 tarihi Türk Kara Kuvvetleri'nin kuruluş tarihi olarak kabul edilmiştir.

Bazı kaynaklarda Oğuz Han'ın aslında Mete olduğu söylenir.

Bizim Mete diye bildiğimiz Hun İmparatorunun adını Çin kaynaklarından öğreniyoruz. Çin kaynaklarında adı Mao-tun diye geçmektedir. Çince Mao-Tun güçlü komutan anlamına gelmektedir. Buna karşın eski Çince ve Hun dilinin özellikleri göz önüne alındığında Mao-tun'un doğru tercümesi Motun'dur. Me-te adı Motun Tanhu'nun kısaltması olarak kullanılmış. Ancak bir süre sonra gerçek adı imiş gibi kullanılmaya başlanmıştır...

Mete'ye güçlü komutan denmesi yersiz değildir. Mete'de yüksek askeri karakterler mevcuttur. Mete eğer okunu bir hedefe yöneltirse emrindeki askerlerin hepsi o hedefe ok atarak hemen yokederdi. Mete bunu sıkça yapardı. Bir gün okunu en sevdiği atına çevirdi. Askerlerinden bazıları tereddüt etti. Sonra Mete şunu yaptı. Okunu sırayla tereddüt edenlerin üzerine çevirdi. Bundan sonra bu kural daha bir kesinlik kazandı. Mete bir gün emrinde demir disiplini ile yetiştirdiği 10 bin askeri varken okunu babasının üzerine çevirdiğinde askerlerinden hiçbiri tereddüt etmemişti. Emir ve komutanın sarsılmazlığı işte böyle tarihsel temellere dayanıyor. Mete Türk tarihindeki ilk devrimi yapmıştı. Tahta kendisi yerine başkasını geçirmek isteyen babası Teoman'ı 10 bin askeri ile takip edip yakalayıp öldürmüştür.

Not: Hun diline en yakın olan dil bugün Çuvaş'ların konuştuğu Türk lehçesidir.


OĞUZ TÜRKLERİ
Oğuzlar, Oğuz Han'ın 6 oğlu ve onların 4'er oğlundan meydana gelmişlerdir. Meydana gelen bu 24 boyun ayrı adı ve ünvanları vardır. Bu bölümleme, Oğuz Kağan Efsanesi'nden kaynaklanmaktadır.

Orta Asya kökenli Türk halklarından olan Oğuz boyları, X. yy civarında göçebe bir yapıyla yer değiştirmeye başlamışlar ve coğrafi olarak yayılmışlardır. Oğuz Türkleri, bugünkü Türkiye Türklerinin (Selçuklular, Osmanlılar, diğer Türkmen beylikleri ve boyları) atası sayılmaktadırlar.

Oğuz Türklerinin Boyları

Aşağıdaki liste 24 Oğuz boyunu önce iki kolda (Bozoklar ve Üçoklar) daha sonra Oğuz Han'ın 6 oğluna ve son olarak da onların 4 oğluna ayırmaktadır. Listelerin kaynakları, Kaşgarlı Mahmud ve 14. yüzyıl'da yaşayan Reşideddin'e dayanmaktadır. Reşideddin 24, Kaşgarlı Mahmut ise 22 boy saymaktadır.

Bozoklar

Günhan

(simgeleri şahin)

• Kayı
• Bayat
• Alkaevli
• Karaevli

Ayhan

(simgeleri kartal)

• Yazgır
• Pötürge
• Töker
• Yaprılı

Yıldızhan

(simgeleri tilki)

• Avşar, (Afsar)
• Kızık
• Beğdili (serbes)
• Kargın(bolluk,bereket anlamına gelir.)(cömertlik anlamına da gelir.)

Bozoklar ve Üçoklar

Bu boyların Bozoklar ve Üçoklar olarak ikiye bölünmesi ise daha sonradır. Bu iki ana kol arasında çıkan anlaşmazlıklar, boyların bir kısmının batıya göçmesine neden oldu, bir kısmı da Göktürk Devleti'nin kurulması ve Ötüken'i işgali nedeniyle batıya göçmüştür(6.yy). Kalanlar Göktürk egemenliği altına girmiştir. 630'da ilk Göktürk devletinin zayıflayıp Çin kontrolü altına girmesiyle tekrar birleşmeye başlamışlarsa da ikinci Göktürk Devleti kurulunca fazla direniş gösteremeden tekrar egemenlik altına girdiler. (7.yy sonları). 745 yılında ikinci Göktürk Devleti de yıkılınca batıya ve Çin'e göçmüş birçok Oğuz Boyu da Ötüken'e geri dönerek Kutluk Bilge Kağan'ın kurduğu Uygur Devleti çatısı altında birleşti. 840 yılında Uygur Devleti Kırgızlar tarafından yıkılınca Oğuzların asıl büyük göçü başladı ve Asya'nın dört bir tarafına ama daha çok kitleler halinde batıya göçtüler. Cengiz Han'ın kurduğu Moğol İmparatorluğunun egemenliği altına girdiler. Moğol egemenliği sona erdikten sonra tekrar toparlandılar. 10. yüzyılda Hazar Denizi'nin doğusunda Oğuz Yabgu önderliğinde ilk devletlerini kurdular. 1000 yılında Kıpçaklar tarafından yıkılan bu devletten sonra Oğuzlar ikiye bölündü, bir kısmı kuzeye giderek bugünkü Kırım, Kazak, Bulgar ve Tatar Türklerinin atası oldular; bir kısmı da Selçuk bey önderliğinde güneye indiler, İslâmı kabul edip İslâm orduları hizmetine girdiler. Selçuklular olarak anılmaya başlayan bu kol Tuğrul Bey önderliğinde 1038 yılında Irak ve İran'da Büyük Selçuklu İmparatorluğunu kurdu. Etrafta dağınık yaşayan diğer Türk boyları da bu İmparatorluğa katıldı. 1153'te kuzeydoğudan gelen Karahıtaylar ve Karluklar tarafından imparatorluk yıkılınca Oğuzlar dağıldı. Dağılan bu boyların kimi Harzemşahlara bağlandı, kimi Horasan'a, Kirman'a göçtü, kimileri de daha batıya gidip Irak'a, Suriye'ye yerleşti, kimileri de Anadolu Selçuklu Devleti 'ne katıldı. Bunlardan sonra kurulan Akkoyunlu, Karakoyunlu, Safevi Devletleri,Alemdarlar, Anadolu beylikleri, Osmanlı İmparatorluğu, Suriye, Irak ve Azerbaycan'da çeşitli beylikler vs. hep Oğuz kökenli Türklerin kurduğu devletlerdir.

Metenin Çin İmparatoruna yazdığı mektup:

 Yay çekebilen ve kullanabilen tüm kavimler Hun olarak bir tek aile halinde birleştirildiler. Artık Hun ülkesinde küçükler büyümeleri için gerekli çevreyi elde edecekler; yaşlılar ve büyükler ise kendi yurtlarında sessiz ve rahat yaşayacaklardır. Nesillerden nesillere bütün Hunlar barış ve mutluluk içinde kalacaktır. Tanrı'nın lütuf ve inayeti ile subay ve askerlerimin üstün yetenek ve erdemleri ile dayanıklı atlarımın üstün gücü ile Kuşhanları ezerek yendi. Çin sınırındaki bütün küçük devletler ile, bütün Orta Asya halkları düzene kavuşturuldu. Bunların hepsi artık Hun oldular.

Kaynakça:
http://tr.wikipedia.org/wiki/Motun_Tanhu
http://tr.wikipedia.org/wiki/Oğuz_Han